NGHIÊN CỨU HÌNH TƯỢNG "CÂY CẦU" TRONG CA DAO

Nhưng, những nhịp cầu không chỉ nối tình yêu, mà nó còn là lời ru, là lời dạy, là câu hát than thân của người nông dân thời ấy: Lời ru: Ví dầu cầu ván đóng đinh, Cầu tre lắc lẻo gập ghềnh khó đi. Khó đi mẹ dắt con đi, Con đi trường học mẹ đi trường đời. Thân phận phụ nữ: 1.      Biết rằng đâu đã hơn đâu Cầu tre vững nhịp hơn cầu thượng gia Bắc thang lên thử hỏi ông trăng già Phải rằng phận gái hạt mưa sa giữa trời ? 2.      Sông sâu biết bắc mấy cầu Thân em là gái biết hầu mấy nơi Tôn sư trọng đạo: Muốn sang thì bắc cầu Kiều Muốn con hay chữ, thì yêu lấy thầy Lời dạy: 1.      Khó đi bậu vẫn cứ đi, Mượn ly uống rượu, mượn đờn đánh chơi. 2.      Gỗ trắc đem lát ván cầu Yên sào đem nấu với đầu tôm khô 3.      Cầu nào cao bằng cầu danh vọng, Nghĩa nào trọng bằng nghĩa tao khang. 4.      Cầu nào cao ...

Và cũng có khi chỉ là lời yêu chung đơn giản, bình dị nhất: 1.      Qua cầu lột ván tháo đinh Người thương ở bạc với mình không hay 2.      Ai ơi chẳng nghĩ trước sau Đất liền cũng lở, huống cầu bắc ngang 3.      Sông kia có lạ chi cầu Đôi ta có lạ chi nhau mà ngờ 4.      Thương thương, nhớ nhớ, sầu sầu Một ngày ba bận ra cầu đứng trông Thấy người nam, bắc, tây, đông Thấy người thiên hạ mà không thấy chàng. 5.      Tiếng ai tha thiết bên cầu Có phải nhân ngãi ăn trầu thì sang? 6.      Cầu ao ván yếu gập ghềnh Chân lần tay dắt chung tình đi qua 7.      Chiều chiều vịt lội mênh mông Cầu trôi ván nổi ai bồng em qua 8.      Bao giờ sông hẹp bằng ao, Bắc cầu chiếc đũa qua trao lời nguyền 9.      Không đi thì nhớ thì thương Đi thì lại mắc cá...

Đó cũng có thể là lời tâm tình táo bạo của cô gái: Sông cách sông, thủy cách thủy, Em xe sợi chỉ, em bắc cây cầu, Để cho anh sang mà giảm mối sầu tương tư. Bên này sông em bắc cầu mười hai tấm ván. Bên kia sông em lập cái quán hai tầng, Ba nơi đi nói, không ưng, Bán buôn nuôi mẹ, cầm chừng đợi anh. Mồng tơi bắc chả nên cầu Chàng về xẻ gỗ bắc cầu em sang Chỉ xanh, chỉ đỏ, chỉ vàng Một trăm thứ chỉ bắc ngang đầu cầu Nào em đã có chồng đâu Mà chàng đón trước rào sau làm gì Ở gần sao chẳng sang chơi Để em hái ngọn mồng tơi bắc cầu Bắc cầu anh chẳng đi cầu Để tốn công thợ để sầu lòng em Xin anh hãy cứ an tâm, Trước sau rồi cũng bắc cầu đẹp duyên Vì tằm em phải chạy dâu Vì chồng em phải qua cầu đắng cay Ba má em tham ruộng đầu cầu Tham nhà con một, tham trâu đầy chuồng Em thương nhớ ai ngơ ngẩn bên đầu cầu Lược thưa biếng chải, gương tàu biếng soi Thương chàng vô lượng, vô cân Cầu không tay vịn cũng lần mà qua Cầu cao b...

Cây cầu trong ca dao, được sử dụng phổ biến nhất có lẽ là cho tình yêu đôi lứa.  Đó có thể là lời bộc bạch của chàng trai: Cô kia bới tóc đuôi gà Nắm đuôi cô lại hỏi nhà cô đâu? Nhà tôi ở giữa đám dâu Phía trên đám đậu, đầu cầu ngó qua Ngó qua thấy bắp trổ cờ Thấy dưa trổ nụ, thấy cà trổ bông Cầu tre lắt lẻo anh thắt thẻo ruột gan. Sợ em đi chửa quen đàng, Rủi em có mạnh hệ, lỡ làng duyên anh… Xa nhau anh muốn lại gần, Cầu không tay vịn, anh lần anh qua Phải chi lấy được vợ vườn Tập đi cầu khỉ thêm đường dọc ngang Em đi lên xuống cầu dừa Lấy ai có chửa đổ thừa cho anh Cầu cao ván yếu, con ngựa nhỏ xíu, nó chạy tứ linh. Em đi đâu tăm tối một mình, Hay là em có tư tình với ai? Cầu Ô Thước trăm năm giữ vẹn, Sông Ngân hà mãi mãi không phai Sợ em ham chốn tiền tài, Dứt đường nhân nghĩa lâu dài bỏ anh Cây khô chết đứng chẳng xứng duyên đầu Mưa giông anh không sợ, mà sợ cây cầu bắc ngang ...